Retsenzentlar uchun
Retsenziyalash
Jurnalda qabul qilinadigan barcha ilmiy maqolalar va maqolalarning aksariyat boshqa turlari, qoida tariqasida, kamida ikki nafar ekspert rеtsenzent tomonidan mustaqil baholashni oʻz ichiga olgan retsenziyalash jarayonidan oʻtadi.
Retsenziyalash tartibi
Taqdim etilgan barcha qoʻlyozmalar dastlab toʻliqligi boʻyicha tekshiriladi, shundan soʻng ular rеtsenziyalash mezonlariga mosligini aniqlash uchun muharrirga yuboriladi. Qoʻlyozma boʻyicha yakuniy qaror qabul qilayotganda, muharrir rеtsenzentlar hisobotlarini inobatga oladi, biroq bu hisobotlarda bildirilgan fikrlar va/yoki tavsiyalar bilan cheklanmaydi. Bitta rеtsenzent yoki faqat muharrir tomonidan bildirilgan eʼtiroz ham qoʻlyozmaning rad etilishiga olib kelishi mumkin. Rеtsenzentlar hisobotlari va qoʻlyozma boʻyicha muharrir qarori mualliflarga taqdim etilishi mumkin.
Retsenzentlarni tanlash
Retsenzentlarni tanlash nashr jarayonining asosiy tarkibiy qismidir. Retsenzentning mosligini aniqlashda tajribasi, obroʻ-eʼtibori, aniq tavsiyalari, manfaatlar toʻqnashuvi va avvalgi ish natijalari kabi turli omillar hisobga olinadi. Retsenzentlar uchun istalgan fazilatlar – tezkorlik, puxtalik, asosli fikrlash va hamkorlikka tayyorlikdir. Juda kam uchraydigan holatlarda, ikki nafar mustaqil rеtsenzentni jalb etishning imkoni boʻlmaganda, muharrir ikkinchi rеtsenzent sifatida ishtirok etishi yoki faqat bitta hisobot asosida qaror qabul qilishi mumkin.
Mualliflar yaqinda hammuallif boʻlgan shaxslarni yoki bir xil muassasada ishlayotgan hamkasblarini rеtsenzent sifatida taklif etishdan tiyilishlari, shuningdek taklif etilayotgan rеtsenzentning institutsional elektron pochta manzilini hamda ularning ORCID yoki Scopus ID raqamini taqdim etishlari lozim.
Retsenziyalash modellari
Koʻr (blind) rеtsenziya: Jurnallar odatda koʻr rеtsenziyalash modelidan foydalanadilar. Mualliflar oʻzlarini rеtsenzentlarga tanitadi, biroq rеtsenzentlar oʻzlarini mualliflarga tanitmaydi. Ikki tomonlama koʻr (double blind) rеtsenziya – bu mualliflar va rеtsenzentlar bir-biriga nisbatan anonim boʻlib qoladigan jarayondir. Barcha rеtsenziyalar Research Square platformasi orqali amalga oshiriladi va ikki tomonlama koʻr shaklida oʻtkaziladi. Maqolaning nashrgacha boʻlgan tarixi onlayn tarzda ochiq emas. Rеtsenziyalash jarayonida rеtsenzentga yoki Research Square’ga soxta yoki chalgʻituvchi maʼlumotlarni taqdim etish (masalan, boshqa shaxs shaxsiyatidan foydalanish yoki soxta rеtsenzentlar yaratish) qoʻlyozmangizning rad etilishiga, shuningdek jurnalning noprofessional xatti-harakatlar siyosatiga muvofiq qoʻshimcha tekshiruvlarga olib keladi.
Retsenzentlar uchun koʻrsatmalar
Rеtsenziyalash jarayonining asosiy maqsadi – muharrirga jurnalning tahririy standartlariga muvofiq, adolatli va dalillarga asoslangan qaror qabul qilishi uchun yetarli maʼlumot taqdim etishdir. Rеtsenzentlar hisobotlari, shuningdek, mualliflarga qoʻlyozmalarini nashrga yaroqli holga keltirish uchun qayta ishlashda yordam berishi kerak.
SI’dan foydalanish etikasi
Rеtsenzentlar ilmiy nashrlarning halolligini taʼminlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ularning ekspert baholari va tavsiyalari tahririy qarorlarni yoʻnaltiradi hamda chop etilayotgan tadqiqotlarning yuksak haqiqiylik, qatʼiylik va ishonchlilik standartlariga javob berishini taʼminlashga yordam beradi. Rеtsenzentlar oʻz hisobotlarida ifodalangan aniqlik va nuqtai nazar uchun shaxsan javobgardir, rеtsenziyalash jarayoni esa mualliflar, rеtsenzentlar va muharrirlar oʻrtasidagi oʻzaro ishonchga asoslanadi. Garchi generativ sunʼiy intellekt vositalari tez surʼatlarda rivojlanayotgan boʻlsa-da, hozircha ular sezilarli cheklovlarga ega: ular yangilangan bilimdan mahrum boʻlishi, mantiqsiz, tarafkash yoki yolgʻon maʼlumotlar ishlab chiqarishi mumkin. Bundan tashqari, qoʻlyozmalarda rеtsenziyalash jarayonidan tashqariga chiqarilishi mumkin boʻlmagan maxfiy yoki mulkiy maʼlumotlar boʻlishi ehtimoli ham mavjud. Qoʻlyozmadagi daʼvolarni baholashning istalgan jihati qandaydir tarzda SI vositasi yordamida amalga oshirilgan boʻlsa, rеtsenzentlardan bu foydalanishni oʻz rеtsenziya hisobotlarida aniq ochib berishlari kutiladi.